โม่ (mo) — steyptur úr sementi í moldarmóti: neðri steinn með rás í kring, efri steinn með ífyllingargati og handfangi

„Efri hlið loksins er gerð að dæld sem tekur við hrísgrjónunum sem á að mala; í dældina er borað gat í gegn niður á neðri hliðina svo hrísgrjónin falli niður og malist í mjöl. Í hlið yfirsteinsins er skorið eitt ferkantað gat fyrir viðarbút sem ‚mue krok‘ (handfang).“ (Sirindhorn-mannfræðimiðstöðin, höfundur พิชชา ทองขลิบ (Phitcha Thongkhlip), CC BY 4.0)

Grafðu mót í jörðina jafndjúpt og neðri steinninn er þykkur, klæddu það pappír og fylltu sementi upp að brún. Þrýstu hring úr stálbandi, á stærð við ytri brún rásarinnar, niður að dýpt rásarinnar. Settu annan hring á stærð við malarflötinn og helltu sementi inn í hann upp í æskilega hæð. Skafðu sementið milli hringanna til að mynda rásina. Þrýstu telgdum pinna á stærð við tappann í miðjuna og bambusflísum á stærð við tennurnar í flötinn.

Leggðu stálbandshring á þjappaða, slétta jörð. Stingdu pinna á stærð við tappann í miðjuna, annan á stærð við ífyllingargatið 4-6 cm frá honum, og pinnana fyrir tennurnar. Helltu sementinu, mótaðu dæld í toppinn þegar það er hálfharðnað og láttu það þorna alveg.

Taktu báða steinana úr mótunum og dragðu út pinna tappans, gatsins og tannanna. Láttu þá harðna alveg og lagaðu svo tennur og göt. Settu tappann í, stingdu handfanginu í ferkantaða hliðargatið, nuddaðu flötunum saman þar til þeir eru sléttir og fjarlægðu laust sement fyrir notkun.

Raunverulegar myndir: โม่ (mo), พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี (Ja Thawee Folk Museum) (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, Sirindhorn-mannfræðimiðstöðin, höfundur พิชชา ทองขลิบ (Phitcha Thongkhlip), CC BY 4.0)

Settu mo minnst eina alin (1 sok) yfir gólfið svo ílát komist undir stútinn. Leggðu hrísgrjónin í bleyti þar til þau bólgna. Snúðu mo og settu hrísgrjón og vatn í. Mikið af grjónum og lítið vatn gefur þykkt mjöl; lítið af grjónum og mikið vatn gerir það þunnt og getur slitið tennurnar út í mjölið. Þvoðu mo vel eftir notkun og taktu tappann úr.

Mo, eða krok bot, var áður á nánast hverju heimili. Efri steinn með 1 handfangsgati kallast krok mue diao (einhandarkvörn); stór með 2 götum kallast krok 2 mue (tveggjahandakvörn). Nú er tilbúið mjöl selt og mo hefur smám saman horfið úr tælenskum eldhúsum. Heimild: Sirindhorn-mannfræðimiðstöðin, gagnagrunnur um hefðbundna nytjahluti, „โม่“ (leyfi CC BY 4.0). **Takmarkanir** Heimildin gefur ekki skýrt upp sementsblönduna né hæð brúnar og malarflatar.